Loading...

فرهنگ مردم اصفهان

//فرهنگ مردم اصفهان

فرهنگ مردم اصفهان

لباس مردم اصفهان در قرن قبل از مشروطه‏

عمامه و عبا و لباس بلند كه مخصوص روحانیون بود، در قرن قبل از دوران مشروطه عمومیت پیدا كرده بود. چنانچه در شهر اصفهان، 90 درصد مردم از كسبه و غیره معمم بودند. معروف است در زمان ناصرالدین شاه، چراغعلى‏خان نامى، حاكم اصفهان شده بود. چون معمول بود كه عموم طبقات از حاكم تازه وارد دیدن كنند، روزى در تالار بزرگ چهل‏ستون براى پذیرایى بارِعام داده بود، عده‏ اى مردان معمم و عبابدوش وارد تالار شدند.

چراغعلى خان خیال مى‏كند كه آنان علماى شهرند و براى تكریم آنها برمى‏خیزد و به اندازه‏اى كه درخور مقام روحانیون است به آنها احترام مى‏گذارد.در ضمن متوجه مى‏شود كه دستهاى همه واردین سیاه است. از روى تعجب علت سیاه بودن دستهاى آنها را سئوال مى‏كند یكى از آنها جواب مى‏دهد، ما صنف رنگرز هستیم و از براى عرض تبریك شرفیاب شده‏ایم. چراغ‏على‏خان از احترام و كرنش بى‏مورد كه به یك‏عده كارگر كرده بود متغیر مى‏شود و آنها را بیرون مى‏كند و سپس به علماى معروف از آنچه گذشته بود شكایت مى‏كند. علما موافقت مى‏كنند كه كسبه بجاى عمامه سفید، عمامه بخور یا زرد رنگ بر سر بگذاردند

جشن آبریزان در اصفهان

دن گارسیا سفیر اسپانیا در ایران در دوران صفویه در سفرنامه خود در باره آئین این جشن در اصفهان مى‏نویسد:

از چند قرن پیش همه ساله در ماه ژوئیه ایرانیان جشنى مى‏گیرند بنام جشن آبریزان، این جشن در اصفهان، بدین ترتیب است كه همه مردم از هر ملت و طبقه غیر از زنان، در كنار رودخانه زاینده‏ رود جمع مى‏شوند. و زنان بالاى پل به تماشا مى‏نشینند: مردان در این روز لباسهاى كهنه و كوتاهى كه با لباسهاى معمولى ایشان تفاوت بسیار دارد مى‏پوشند و شلوارهاى تنگ به‏ پا مى‏كنند و به جاى عمامه شب‏كلاه كوچكى بر سر مى‏نهند و در كنار رودخانه همگى به‏ درون آب مى‏روند و بر سر و روى یكدیگر آب مى‏پاشند و براى اینكه از عهده این كار برآیند هر یك ظرفى نیز همراه مى‏برند. كار آب‏پاشى گاه بدانجا مى‏رسد كه ظرفها را به سوى یكدیگر پرت مى‏كنند و سرهاى بسیار شكسته مى‏شود و گاه چند نفرى هم به جهان دیگر مى‏روند…

جشن سده در اصفهان در زمان مرداویج‏

یكى از سردارانى كه بر قسمت بزرگى از ایران حاكم شد، مرداویج بود. كه در زمان خلفاى عباسى (المقتدر) مى‏زیست از خصوصیات او احیاى آداب و سنن ایران قبل از اسلام بود و از جمله به برگزارى باشكوه «جشن سده» مى‏پرداخت، مسكویه در خصوص چگونگى برگزارى این جشن در اصفهان مى‏نویسد:

«زمانى كه شب آتش‏ افروزى جشن سده فرا رسید، مرداویج از مدتى قبل از این دستور داده بود، از كوهها و نواحى دور دست هیزم گردآورند و به اطراف رودخانه زاینده‏ رود حمل كنند، همچنین فرمان داد نفت‏ اندازان و آتش‏ افروزان و كسانى كه در افروختن آتش مهارت داشتند و مى‏توانستند وسائل آتشبازى را فراهم سازند در اصفهان جمع شوند.

در اطراف اصفهان كوهى و تلى باقى نماند كه در آن هیزم و بوته‏ هاى خار تعبیه نكرده باشند، تعداد زیادى كلاغ و مرغان دیگر به چنگ آورده و به منقار و پاهاى آنها گردوهائى كه از نفت و مواد سوزان انباشته شده بود مى‏بستند… مقصود از چنین كارهائى، این بود كه در یك زمان، آتش، از قله كوهها و بالاى بلندیها و در صحرا و در مجلس جشن كه خود مرداویج در آن حضور مى‏یافت، بوسیله مرغانى كه رها مى‏ساختند، زبانه كشد.

تاریخچه سنگ‏ آب در اصفهان‏

آقاى محمد صدر هاشمى پس از طرح نظریه‏اى غلط در مورد «سنگ‏ آب ها» از طرف جهانگردى كه به اصفهان سفر كرده بود و مقالاتى به‏ عنوان كشف تازه علمى خود نوشته بود به توضیحات جالبى در مورد سنگ‏ آبها پرداخته است كه ذیلاً قسمتى از آن‏را نقل مى‏كنیم:

«اینكه در این مقاله تاریخچه سنگ آب را شرح مى‏دهیم براى این است كه همین سنگ آب، چندى پیش سروصدائى راه انداخته بود و یكى از سیاحان كه به اصفهان رفته و از مسجد شاه دیدن كرده بود مدعى شده بود كه سنگ آبهاى مسجد جعبه حبس‏الصوت است.

توضیح مطلب آنكه سیاح مذكور پس از آنكه در زیر گنبد بزرگ مسجد شاه(مسجد امام فعلى) قرار گرفته و متوجه شده بود كه صدا چند مرتبه برمى‏گردد، بدون توجه به خاصیت ساختمان گنبد و اینكه این خاصیت مربوط به وضع گنبد مى‏باشد، آن‏را مربوط به سنگ آب ‏هاى زیر گنبد دانسته و اصولاً مدعى شده بود كه این سنگ‏ آب ها به همین منظور ساخته و در این محل گذاشته شده است. غافل از اینكه از این قبیل سنگ‏ آب ها، البته نه به‏ ظرافت و زیبائى كه در مسجد شاه (مسجد امام فعلى) یافت مى‏شود در اغلب مساجد و مدارس قدیم این شهر موجود است.

سیاح مذكور در یكى دو روزنامه به‏ عنوان كشف تازه مصاحبه‏ هائى كرده و این مطلب بى‏اساس و بى‏مایه را بعنوان یك كشف علمى!! به‏ رخ این و آن كشیده است. به‏ هر صورت براى رفع اشتباه از این سیاح و از كسان دیگرى كه ممكن است گول بخورند در این مقاله بطور اجمال تاریخچه‏اى از سنگ‏ آب ها مى‏نویسم:

سنگ‏ آب هاى موجود به اشكال مختلف دیده مى‏شود، اول به‏ صورت دایره و مدور و این نیز به دو صورت دیده مى‏شود یكى رو پایه قرار گرفته و دیگر بدون پایه و بیشتر شاهكارهاى حجارى و مخصوصاً سنگ آب هاى مسجد شاه اصفهان از این قبیل است.

دوم سنگ‏ آب هائى كه بشكل مستطیل مى‏باشد. این نوع نیز گاهى طول آن به یك متر و نیم و عرض نیم متر است مثل سنگ‏ آبى كه در مدخل امامزاده شاهزاده ابراهیم است. این سنگ‏ آب كه شاید در نوع خود بى‏نظیر باشد شیرى نیز به بدنه آن حجارى شده و اشعارى از میرزا طاهر نصرآبادى معروف، صاحب تذكره مشهور، روى آن كنده شده است.

این سنگ‏آبها یا جام‏آب یا قدح آب براى آب خوردن و رفع عطش كردن ساخته و در مساجد و مدارس نهاده شده، اغلب نام واقفین آن از سلاطین و غیره روى آنها حك شده است. موضوع سقایت و آب دادن و رفع عطش كردن از اموریست كه در دین اسلام خیلى به‏ آن توصیه شده، توجه بادعیه از قبیل (سقى‏اللّه ثراه) این مطلب را به خوبى ثابت مى‏نماید.

حاضر جوابی اصفهانی ها

«حاضر جوابی ها و متلك های اصفهانی ها بیشتر از آن است كه این كتاب گنجایش آن را داشته باشد و جای آن دارد كه كتاب مخصوصی آن هم در چند جلد در آن باب تالیف نمود.
در اینكه اصفهانی ها مردمان حاضر جوابی هستند حرفی نیست و از اهل ایران كسی نیست كه زهر زبان آنها را نچشیده باشد و خوشمزه آن است كه چه بسا این زهر زبان به قدری مطبوع و دلپذیر است كه شنونده را نیز خوش می آید.»

ادیان در اصفهان

اصفهان همواره محل زندگي مليتهاي گوناگون و مذاهب و دينهاي مختلف به شمار مي‌آمده و در مهاجرت‌هاي معتقدان دينهاي گوناگون نيز جزو شهرهاي بزرگ مهاجرپذير بوده است. بيش از دو هزار و پانصد سال قبل كوروش شاهنشاه هخامنشي با اتخاذ روش و سياست مدارا در برابر ملتهاي مختلف و باورهاي گوناگون آنها، يهوديان را كه به دست بخت‌النصر (نبوكد نصر) اسير شده و در بين‌النهرين به اجبار اسكان داده شده بودند رهايي داد كه بخشي از آنان به سرزمين خود بازگشته و عده‌اي وارد ايران شده و بيشتر آنها در اصفهان اقامت گزيدند.

بعدها با ورود اسلام به ايران و قبول آن دين از سوي ايرانيان، در اصفهان نيز معتقدين به اسلام، مسيحيت، يهوديت و پيروان دين زرتشت، در كنار هم مي‌زيستند. در قرنهاي بعد، با پديدآمدن فرقه‌هاي مذهبي مختلف در اسلام، اصفهان باز هم محل زندگي فرقه‌هاي مذهبي مختلف و متعدد اسلامي بود. در گوشه‌اي از آن شافعيان، در گوشه‌اي ديگر حنفيان، در يك قسمت شيعيان و در بخشهايي نيز پيروان مسيح و موسي و زرتشت زندگي مي‌كردند.

در عهد صفويان نيز هنگامي كه شاه عباس اول، ارمنيان مسيحي را از جلفاي ارمنستان به محلي در نزديكي اصفهان كوچ داد، قوم جديدي با دين و فرقه‌هاي مذهبي ويژة خود در كنار اقوام و اديان قبلي جاي گرفتند. زيرا اين مهاجران تازه نيز پيرو فرقه‌هاي مختلفي از دين مسيح بودند. بدين ترتيب اصفهان همواره زيستگاه دهها عقيدة مذهبي و ديني بوده است. اما در اينجا تنها دينهاي بزرگي كه در اين شهر بوده و هنوز باقي هستند، برشمرده مي‌شوند.

  • دين اسلام
  • دين مسيح
  • دين يهود
  • دين زرتشت

صنايع دستي اصفهان

صنايع دستي اصفهان در طول قرن هاي متمادي به عنوان نماينده هنر اصيل قوم ايراني در جهان معرفي شده است. از اين رو اگر اصفهان را مهد صنايع دستي ايران بناميم سخني به گزاف نگفته ايم. چرا كه ويژگي هاي فكري و رواني صنعتگر اصفهاني مانند ذوق، هنر، پشتكار و قناعت موجب شده است تا فرآورده هاي دست ساز اصفهان نه تنها در كشورمان خريداران فراوان داشته باشد بلكه مسافران و گردشگران و علاقمندان خارجي نيز طالب دست ساخته هاي اصفهان با ويژگي هاي خاص آن باشند.

فرآورده هاي دست ساز اصفهان عبارتند از :

خاتم – مينا- مينياتور- نقاشي روي صدف- نمدمالي- خراطي- قالي بافي- گليم بافي- زري و مخمل بافي- مليله و نقره سازي- چشمه دوزي- قلمكار- قلمزني روي مس و برنج- ورشو سازي – كاشي سازي و …

 

 

نویسنده : مسعود زمانیها

با معمار نمونه همراه باشید

 

۱۳۹۸-۷-۱۰ ۲۱:۲۴:۴۳ +۰۰:۰۰۱۰ام مهر, ۱۳۸۳|Tags: , , , , |۰ Comments

دیدگاه بگذارید

avatar
  اشتراک در  
اشاره به موضوع

گروه معماری و دکوراسیون داخلی مسعود زمانیها

طراحی، نظارت و اجرای پروژه های لوکس و فاخر معماری و معماری داخلی

اطلاعات تماس

Phone: 0098 - 21 - 26416252

Mobile: 0098 - 912 - 1045329

Web: http://nemoneh.com