Loading...

كاروانسرا در نواحی كوهستانی و مرتفع

//كاروانسرا در نواحی كوهستانی و مرتفع

كاروانسرا در نواحی كوهستانی و مرتفع

موقعیت كاروانسراها

گرچه حیاط مركزی شكل غالب كاروانسرا های ایران است، ولی در مورد این نوع ابنیه نیز مانند ساختمان مساجد و مدارس، با توجه به اقلیم هر منطقه از ایران، گوناگونی های مختلف جهت تطبیق با شرایط اقلیمی از لحاظ فرم و نوع مصالح دیده می شود.

كاروانسرا در نواحی كوهستانی و مرتفع

كاروانسرا ها در نواحی سرد كوهستانی جهت مقابله با سرمای شدید زمستان، غالباً فاقد حیاط مركزی بوده اند و به جای حیاط مركزی، دارای یك تالار وسیع جهت اسكان مسافران و در اطراف آن دالان های سرتاسری به منظور نگهداری چهارپایان بوده اند .

خصوصیات كالبدی این گونه كاروانسرا ها كه بر اثر شرایط اقلیمی و به منظور حفظ حرارت در داخل ساختمان شكل گرفته، به طور كلی بدین قرار است:

  1. نسبت ارتفاع به طول و عرض اطاق ها كم می باشد، مخصوصاً ارتفاع اصطبل در اكثر موارد بسیار كوتاه است تا احتیاج به سوخت كمتری جهت تامین حرارت باشد.
  2. با قرار دادن تالار مركزی و یا اطاق های مسافران در وسط ساختمان و اصطبل ها در اطراف آن، فضای اصطبل به عنوان فضای حایل بین محیط گرم داخل كه باید در حد آسایش انسان باشد و محیط سرد خارج عمل می كند.
  3. فضای بخاری و آتشدان در این كاروانسرا ها نسبت به سایر كاروانسرا ها بسیار بزرگتر بوده و اهمیت بیشتری دارد. معمولاً در فضای مركزی بنا یك یا چند آتشدان بزرگ جهت تامین حرارت مورد نیاز مسافران قرار داشته و در قسمت اصطبل نیز برای چهارپایان بخاری های دیواری به مقیاس كوچكتر وجود داشته است. البته جثه نسبتاً بزرگ چهارپایان و تعداد زیاد آنها باعث گرم شدن هوای اصطبل می گردیده و بخاری های اصطبل فقط در مواقعی كه سرمای خارج زیاد بوده روشن می شده است.
  4. پایه ها و دیوار های این كاروانسرا ها اكثراً سنگی است كه از محیط اطراف كاروانسرا تهیه می شده و مصالح مورد استفاده در طاق های قوسی بعضی از كاروانسرا ها مانند كاروانسرای شبلی، آجری ، و بعضی دیگر مانند كاروانسرای امامزاده هاشم و كاروانسرای گامبوش، سنگی می باشد. لذا از آنجایی كه طاق ها با مصالح بنایی ساخته می شده، احتیاج به پایه ها و دیوار های قطور جهت تحمل بار طاق ها بوده و در نتیجه جرم حرارتی كالبد این كاروانسرا زیاد می باشد كه خود در جهت تعدیل دمای داخل ساختمان در طی شبانه روز و همچنین كاهش تبادل هدایتی حرارت بین داخل و خارج ساختمان بسیار موثر است.
  5. از جهت رعایت ایمنی در مقابل مهاجمان و دزدان قلعه، این كاروانسرا ها كاملاً محصور و به شكل مكعب مستطیل نزدیك بوده اند و در نتیجه سطح تماس پوسته خارجی ساختمان با فضای خارج كاهش یافته و تبادل حرارتی كمتری بین داخل و خارج بنا صورت می گیرد.
  6. بعضی از كاروانسرا ها مانند كاروانسرای گامبوش ، تا نیمه در داخل زمین قرار گرفته اند كه این نیز در جهت كاهش سطح تماس فضای گرم داخل و محیط سرد خارج تاثیر بسزایی دارد. از جهت رعایت ایمنی در مقابل مهاجمان و دزدان قلعه، این كاروانسرا ها كاملاً محصور و به شكل مكعب مستطیل نزدیك بوده اند و در نتیجه سطح تماس پوسته خارجی ساختمان با فضای خارج كاهش یافته و تبادل حرارتی كمتری بین داخل و خارج بنا صورت می گیرد.
  7. بازشو های این ساختمان ها بسیار اندك و كوچك می باشند و در ورودی بنا غالباً از طریق یك هشتی در مقابل سرمای خارج محافظت می شود. بدین ترتیب هوای كمتری از داخل به خارج ساختمان و بالعكس جابجا می گردد. لازم به ذكر است كه همیشه سعی بر این بوده كه در ورودی كاروانسرا در مقابل باد های سرد زمستانی قرار نداشته باشد.
  8. در اكثر این كاروانسرا ها چند دریچه در بالای طاق ها قرار داشته و نور و تهویه مورد نیاز ساختمان از این طریق تامین می شده است. البته در شب ها و در مواقع طوفانی این دریچه ها بسته می شده است.

تاریخچه کاروانسراها

كاروانسرا در سواحل جنوبی دریای خزر

كاروانسرا ها در كرانه شمالی خلیج فارس و دریای عمان

كاروانسرا در دشت های فلات

 

 

نویسنده : مسعود زمانیها

با معمار نمونه همراه باشید

 

0 0 رای ها
رأی دهی به مقاله
اشتراک در
اشاره به موضوع
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
View all comments

گروه معماری و دکوراسیون داخلی مسعود زمانیها

طراحی، نظارت و اجرای پروژه های لوکس و فاخر معماری و معماری داخلی

اطلاعات تماس

Phone: 0098 - 21 - 26416252

Mobile: 0098 - 912 - 1045329

Web: http://nemoneh.com